Halerz miejski Cieszyna z XV wieku

Prezentowany halerz miejski Cieszyna, datowany na XV wiek, stanowi cenny przykład lokalnej emisji monetarnej w epoce późnego średniowiecza. Wykonany ze srebra techniką wybijania, reprezentuje typ drobnej monety obiegowej, używanej w codziennych transakcjach na terenie Księstwa Cieszyńskiego.

Na awersie widnieje stylizowany motyw architektoniczny, przypominający bramę miejską lub budowlę z kolumnami i łukami — możliwe, że symbolizującą autonomię miejską lub lokalną jurysdykcję. Wokół centralnego motywu biegnie inskrypcja w gotyckim stylu, częściowo zatarta, lecz wskazująca na miejskie pochodzenie monety. Rewers nie został udokumentowany w dostępnych źródłach, co sugeruje, że moneta mogła być jednostronna — typowy zabieg dla halerzy z tego okresu.

Moneta znajduje się w zbiorach Działu Numizmatyki Muzeum Śląska Cieszyńskiego i została udostępniona cyfrowo w ramach projektu „Wirtualne Muzeum Cieszyn”.

Kontekst historyczny

W XV wieku Cieszyn był ważnym ośrodkiem handlowym i administracyjnym w regionie Śląska Cieszyńskiego. Emisja własnych monet — nawet drobnych, jak halerze — świadczyła o miejskiej autonomii i rozwiniętym systemie gospodarczym. Halerze były powszechnie używane w transakcjach lokalnych, a ich ikonografia często odzwierciedlała miejską tożsamość, heraldykę lub architekturę.

W przypadku Cieszyna, motyw bramy może symbolizować otwartość miasta na handel, jego obronność lub status jako punkt graniczny między wpływami czeskimi, polskimi i niemieckimi.

Bibliografia polecana

1. Błażej, A. Monety Śląska Cieszyńskiego od średniowiecza do XIX wieku. Cieszyn: Muzeum Śląska Cieszyńskiego, 2002.
2. Gumowski, M. Podręcznik numizmatyki polskiej. Warszawa: PWN, 1956.
3. Paszkiewicz, B. Heraldyka i ikonografia monet średniowiecznych. Kraków: Universitas, 2010.
4. Wirtualne Muzeum Cieszyn: https://wirtualnie.muzeumcieszyn.pl/object/52965
5. Ciszewski, W. Miasta śląskie w średniowieczu: struktura, funkcje, symbolika. Wrocław: Ossolineum, 1998.

więcej

Cieszyn

Miasto sztucznie przedzielone rzeką Olza, chociaż po obu stronach od dziada, pradziada mieszkają cieszyńscy mieszczanie, 'mrówki', kupcy, lichwiarze, drukarze i malarze.

Kiedyś niemieckie znaki były po lewej, polskie po prawej, auta jeździły lewą stroną, tramwaje również. Tak jak obecnie w Anglii. Zaborów w Cieszynie nie było, a fragment Cieszyna ma każdy na 20 złotowym banknocie PLN (nowych polskich złotych).

Źródło: Łuc, Izabela (2016)

Cieszyn to miasto emerytów i uczniów. Uczniowie do szkół ciągną nawet z Koniakowa (1 godz. i 45km). Emeryci kupują mieszkania w zabytkowej części miasta nawet z Liverpoolu (19 godz. i 2000km).

Nawet imię Boga w Cieszynie brzmi jakoś inaczej. W cieszyńskim kościele rzymskokatolickim pw. Świętej Marii Magdaleny imię własne Boga (tetragram JHWH) to HJHW. Niewiadome, co jest przyczyną tej literówki. Być może prace renowacyjne w latach 1962 – 1967. Być może stoją za tym słynne Cieszyńskie Miody? Trudno, #warto się uczyć języków nawet, albo przede wszystkim wykonując prace remontowe!

Rycina: Łuc, Izabela (2016): Słownik nazwisk mieszkańców południowego Śląska XIX wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego (Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Nr 3478).

więcej

Historia złotego. Zapraszamy do podcastu Muzeum Historii Polski

Czym niegdyś płacili Polacy? Kiedy złotówka stała się równowartością 100 groszy i dlaczego nie zawsze tak było? Jak długo rozliczano się pieniądzem kruszcowym i dlaczego odegrał on tak istotną w historii? Czy XIX wiek przyniósł coś, poza masowym drukiem papierowego pieniądza? Kiedy po raz pierwszy pojawiły się polskie napisy na banknotach? Skąd wziął się pomysł wprowadzenia waluty "lech" i co w ten sposób chciał osiągnąć autor pomysłu - Józef Piłsudski? I wreszcie, dlaczego tak istotne dla II Rzeczpospolitej było wprowadzenie złotego? W tym odcinku podcastu z detalami i bez cenzury będą rozmawiali dr Michał Przeperski i jego gość dr hab. Andrzej Zawistowski, historyk z Szkoły Głównej Handlowej oraz Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckego.

więcej