Bezpieczeństwo i higiena pracy to nie tylko zbiór obowiązków pracodawcy, ale również wyodrębniony obszar zawodowy, w którym przepisy określają konkretne stanowiska oraz wymagania kwalifikacyjne dla osób je zajmujących.
Podstawowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 109 poz. 704). Rozporządzenie wskazuje pięć stanowisk w służbie BHP: inspektora, starszego inspektora, specjalistę, starszego specjalistę oraz głównego specjalistę do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy.
Inspektor do spraw BHP
Pierwszym ze stanowisk wymienionych w rozporządzeniu jest inspektor do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy.
Inspektorem może być osoba posiadająca zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy. Na tym poziomie rozporządzenie nie wskazuje wymogu wcześniejszego stażu pracy w służbie BHP.
Jest to jednocześnie stanowisko, dla którego przepisy wskazują kwalifikację zawodową technika BHP, podczas gdy na kolejnych poziomach istotną drogą uzyskania kwalifikacji staje się wykształcenie wyższe związane z BHP lub ukończenie studiów podyplomowych w tym zakresie.
Starszy inspektor do spraw BHP
W przypadku starszego inspektora do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy przepisy przewidują dwie drogi uzyskania wymaganych kwalifikacji.
Pierwsza dotyczy technika BHP. Osoba taka musi posiadać co najmniej trzyletni staż pracy w służbie BHP.
Druga droga dotyczy osób posiadających wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W tym przypadku rozporządzenie nie ustanawia dodatkowego wymogu stażu pracy w służbie BHP.
Oznacza to, że osoba posiadająca wyższe wykształcenie i kończąca odpowiednie studia podyplomowe BHP może spełnić wymagania kwalifikacyjne przewidziane dla starszego inspektora bez wcześniejszego stażu w służbie BHP.
Specjalista do spraw BHP
Kolejnym stanowiskiem jest specjalista do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy.
W tym przypadku wymagane jest wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe w zakresie BHP oraz co najmniej rok stażu pracy w służbie BHP.
Roczny staż ma szczególne znaczenie również z punktu widzenia możliwości wykonywania zadań służby BHP jako specjalista spoza zakładu pracy. Rozporządzenie stanowi bowiem, że pracodawca może powierzyć wykonywanie takich zadań specjalistom spoza zakładu, którzy spełniają co najmniej wymagania kwalifikacyjne przewidziane dla specjalisty BHP.
Starszy specjalista do spraw BHP
Starszy specjalista do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy musi posiadać wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo ukończone studia podyplomowe w zakresie BHP.
Do tego wymagany jest co najmniej trzyletni staż pracy w służbie BHP.
W porównaniu ze specjalistą nie zmienia się zatem wymagany rodzaj wykształcenia. Elementem różnicującym jest długość doświadczenia zawodowego zdobytego w służbie BHP.
Główny specjalista do spraw BHP
Najwyższym stanowiskiem wymienionym w § 4 rozporządzenia jest główny specjalista do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy.
Wymagania dotyczące wykształcenia pozostają analogiczne: należy posiadać wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe w zakresie BHP.
Wymagany staż jest jednak najdłuższy i wynosi co najmniej pięć lat pracy w służbie BHP.
Kwalifikacje w służbie BHP – zestawienie
| Stanowisko | Wymagane wykształcenie | Minimalny staż w służbie BHP |
|---|---|---|
| Inspektor BHP | zawód technika BHP | brak wymogu |
| Starszy inspektor BHP | technik BHP | 3 lata |
| Starszy inspektor BHP | wyższe wykształcenie w zakresie BHP lub studia podyplomowe BHP | brak wymogu |
| Specjalista BHP | wyższe wykształcenie w zakresie BHP lub studia podyplomowe BHP | 1 rok |
| Starszy specjalista BHP | wyższe wykształcenie w zakresie BHP lub studia podyplomowe BHP | 3 lata |
| Główny specjalista BHP | wyższe wykształcenie w zakresie BHP lub studia podyplomowe BHP | 5 lat |
Przepisy tworzą w ten sposób formalną ścieżkę rozwoju kwalifikacyjnego w służbie BHP. W przypadku absolwenta studiów podyplomowych BHP rozpoczyna się ona od spełnienia wymagań dla starszego inspektora, następnie – wraz z uzyskiwaniem odpowiedniego stażu w służbie BHP – możliwe jest spełnienie wymagań dla specjalisty, starszego specjalisty i głównego specjalisty.
Kierowanie służbą BHP i jednoosobowa komórka
Samo stanowisko to jednak nie wszystko. Rozporządzenie ustanawia również szczególne wymagania w zależności od sposobu zorganizowania służby BHP.
Osoba kierująca wieloosobową komórką organizacyjną BHP powinna spełniać co najmniej wymagania kwalifikacyjne przewidziane dla specjalisty BHP. Oznacza to w przypadku ścieżki podyplomowej konieczność posiadania odpowiedniego wykształcenia oraz co najmniej rocznego stażu pracy w służbie BHP.
Natomiast pracownik zatrudniony w jednoosobowej komórce BHP powinien spełniać co najmniej wymagania określone dla starszego inspektora BHP.
Kiedy można wykonywać zadania BHP jako specjalista zewnętrzny?
Szczególnie istotne jest rozróżnienie między posiadaniem kwalifikacji do pracy w służbie BHP a wykonywaniem jej zadań jako specjalista spoza zakładu pracy.
W tym drugim przypadku wymagania są wyższe. Osoba zewnętrzna powinna spełniać co najmniej wymagania kwalifikacyjne właściwe dla specjalisty do spraw BHP. Dla absolwenta studiów podyplomowych oznacza to konieczność posiadania również co najmniej rocznego stażu pracy w służbie BHP.
Nie należy więc utożsamiać ukończenia studiów podyplomowych BHP z natychmiastowym uzyskaniem kwalifikacji wymaganych od zewnętrznego specjalisty wykonującego zadania służby BHP. Studia pozwalają spełnić wymagania kwalifikacyjne dla starszego inspektora BHP, natomiast po uzyskaniu rocznego stażu w służbie BHP dana osoba spełnia wymagania przewidziane dla specjalisty BHP, a tym samym wymagania wskazane w rozporządzeniu dla specjalisty spoza zakładu pracy.
BHP to nie tylko kontrolowanie przestrzegania przepisów
Zakres działania służby BHP jest znacznie szerszy niż potoczne rozumienie pracy „behapowca”. Rozporządzenie wymienia m.in. kontrolowanie warunków pracy, analizowanie zagrożeń zawodowych, udział w ocenie ryzyka zawodowego, analizowanie stanu BHP, udział w ustalaniu przyczyn wypadków, doradztwo dotyczące organizacji i metod pracy, ergonomii oraz środków ochrony, a także współpracę przy organizowaniu szkoleń.
Służba BHP posiada również określone uprawnienia kontrolne i interwencyjne. Może m.in. przeprowadzać kontrole, występować z zaleceniami dotyczącymi usunięcia zagrożeń, a w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia – niezwłocznie wstrzymać pracę maszyny lub urządzenia albo odsunąć pracownika od wykonywania określonej pracy.
System kwalifikacji w BHP nie jest zatem wyłącznie hierarchią nazw stanowisk. Łączy formalnie określone wykształcenie, doświadczenie zawodowe oraz zakres odpowiedzialności związany z ochroną zdrowia i życia człowieka w środowisku pracy.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 109 poz. 704), w szczególności § 1–4.
0 komentarzy:
Prześlij komentarz